rowerzyści w Sanse

Rowerzyści w Sanse mają dobrze. Nawet jeśli jest obowiązek prowadzenia roweru po chodniku (wiem od strażnika miejskiego). Potrzeby rowerzystów są dostrzegane i uwzględniane, a oni sami z kolei starają się dobrze współegzystować z innymi użytkownikami miejskiej przestrzeni, jeżdżąc kulturalnie.

Jakie potrzeby mają rowerzyści? Po pierwsze: muszą gdzieś przechowywać rowery. W moim budynku przystosowano do tego parter patio (po wielu rowerach widać, że dawno nie było używane, ale ostatnio pojawiły się i nówki). Są też - rdzewiejące - poprzyczepiane do ulicznych stojaków:

Po drugie: rowerzyści muszą jakoś poruszać się rowerami w przestrzeni miejskiej. Oto kilka ścieżek rowerowych z Donostii i okolic:

Oświetlony tunel i czytelnie oznakowana organizacja ruchu na ścieżce:

Troska o bezpieczeństwo rowerzysty na drodze publicznej:

Po trzecie: rowerzystą możesz być nawet siedząc na ławce na nadrzecznym deptaku:

Po czwarte: rowerzysta może czasem stawać się motocyklistą i chcieć gdzieś zaparkować swój skuter (wydaje mi się, że bezpłatnie):

Wprawdzie ostatnio podsłuchałam rozmowę, w której pani zwracała uwagę na ciclistas y perros (rowerzyści i psy) tonem typu "to dwa wielkie zagrożenia", ale trudno. I tak się zachwycam. Koniarze mają gorzej:

©©ovana

święconka z Irún (zaległość)

Cztery dni po Wielkanocy zobaczyłam na wystawie cukierni - jednej, drugiej - coś, co przypominało święconkę: ciasto z dekoracją w postaci żółtego kurczaczka i kolorowych jajek. Mój wewnętrzny etnograf jakoś przysnął i nie zainteresował się tematem aż do następnego dnia. Chyba nie dowierzał w możliwość wystąpienia powielkanocnej święconki w północnej Hiszpanii, myślał też już o majówce...

Bo i stricte nie była to święconka, tylko ciasto dla chrześniaków, przygotowywane i święcone przez matki chrzestne z miejscowości Irún 25 kwietnia, w imieniny Marka. Jest to w sumie biszkopt z dekoracją, nazywa się opilla. Taka tradición local, dobra okazja do fiesty.

Moja opilla z marketu:

©©ovana

Pascua 2014 (zaległość z polskim akcentem)

Tegoroczna Wielkanoc znowu poza Polską. Odpowiada mi to.

Jak wygląda Wielkanoc w północnej Hiszpanii? Głównym motywem są vacaciones de la Semana Santa - 2 tygodnie wolnego od szkoły, ale niektóre sklepy / bary też się przyłączają (w tygodniu poświątecznym). W Wielkim Tygodniu dniami wolnymi od pracy są czwartek i piątek, potem bardzo aktywna (handlowo, bo ze święconym się nie idzie) Wielka Sobota i znowu wolne aż do wtorku. Wolne, ale nie dla wszystkich: kawiarnie / piekarnie / cukiernie były otwarte cały czas.

W Sanse nie organizuje się ulicznych procesji wielkopiątkowych, takich, jak bywają w Andaluzji - wybrałyśmy się tylko z Mamą na uliczne przedstawienie. Przyszło na nie ze 200 osób, głównie vecinos de la parroquia. Było wprawdzie amatorsko, ale ciekawie wykorzystano przestrzeń uliczną na potrzeby spektaklu.

UZUPEŁNIENIE. Zapomniałam! Na koniec inscenizacji zaintonowano pieśń Victoria, tú reinarás (Zwycięstwo, Ty zakrólujesz - tutaj można posłuchać). Długo nie mogłyśmy z Mamą skojarzyć, skąd znamy tę melodię...... W końcu - oświecenie i wielkie zaskoczenie.
Następne dni były już dla nas głównie spacerowe. Mama wspięła się na wyżyny kulinarne sałatką nicejską, oprócz której jadłyśmy lokalne ciasta: tartę czekoladową (pastel de chocolate) i budyniową z galaretką.

Wielkanocna przejażdżka - Hondarribi. Po drugiej stronie zatoczki jest już Francja:

©©ovana

txotx!

Razem z grupą z hiszpańskiego wybraliśmy się do cydrowni, tj. knajpy przy wytwórni cydru, w miejscowości Astigarraga. Ten jabłkowy trunek jest baskijską specjalnością i pasją, a zamkniętym zwykle w sobie Baskom rozwiązuje języki i skraca dystans.

Tytułowy txotx to celebrowane od lutego do maja degustowanie różnych rodzajów młodego cydru wprost z beczek przy biesiadzie złożonej ze specjalnych potraw. W typowej cydrowni je się na stojąco i ze wspólnego talerza, co jakiś czas odwiedzając "piwniczkę" z beczkami wypełnionymi cydrem w różnych odcieniach smakowych. Każda beczka ma kurek: po jego otwarciu wytryskuje cydr, który łapie się do szklanki - nie powinien rozlać się na podłogę (do wyćwiczenia po kilku kolejkach).

 

 

Typowe potrawy: tortilla z dorszem (tortilla de bacalao), dorsz pieczony z cebulą, chuleta - pieczony na ogniu stek wołowy z kością (znikł z talerza tak szybko, że nie zdążyłam zrobić zdjęcia) i deser - żółty ser z marmoladą pigwową (queso con membrillo, moja Mama zna taki zestaw smakowy od Skandynawów).

 
 

W odróżnieniu od Basków, zamknięta w sobie Polka, którą jestem, nie przepada za takim "odświętnym" piciem alkoholu: dużo, głośno, w dość przypadkowym, ale chętnym do "bratania" towarzystwie. Może dlatego, że Polsce takie picie prowadzi do rozbijania kufli, przewracania stołów lub lądowania pod nimi... Tutaj było kulturalnie, ale jednak preferuję "picie codzienne": lampkę wina lub nalewki do obiadu w bliskim gronie.

©©ovana

zwiedzając Bilbao

Bilbao, miasto secesyjno-postindustrialne. ML, z którą je zwiedzałam, mówiła później, że spodziewała się czegoś na kształt Łodzi. A tymczasem:

Barokowa, wzorcowo kolonialna fasada kościoła San Nicolás (św. Mikołaja):

Don Kichoci na drzwiach:

Tabliczki z nazwą głównej ulicy miasta, imienia Diego López de Haro - po hiszpańsku i po baskijsku:

 

Dworzec kolei żelaznej biegnącej z Santander do Bilbao:

Coniedzielny targ kwiatów:

Budynek muzeum Guggenheima. Muzeum powstało w 1997 roku na terenie doków (stąd zapewne kształt parowca) i przyczyniło się do ogromnego ożywienia turystyczno-gospodarczego miasta, wcześniej poprzemysłowo-podupadłego (tzw. "efekt Bilbao"). Trafiłyśmy m. in. na retrospektywę Yoko Ono:

Tulipany Jeffa Koonsa:

Impresje staromiejskie:

Odbicia rzeczy:

 

©©ovana

Baskowie

Nad drzwiami moich sąsiadów wisi dziewięćsił. Kto zgadnie, dlaczego?

 

Nigdy nie spotkałam moich sąsiadów, ale mogę podejrzewać, że są Baskami szanującymi rodzime tradycje.
Baskowie to "naród zamieszkujący tereny na granicy Hiszpanii i Francji nad Zatoką Biskajską" (eskerrik, Wikipedio), z grubsza po obu stronach zachodnich Pirenejów. To tacy górale mieszkający nad morzem, w dwóch krajach - Hiszpanii i Francji. W tej ostatniej mówi się o nich Gaskończycy (patrz: d'Artagnan z "Trzech muszkieterów"). W Hiszpanii istnieje niezależna prowincja Kraj Basków (País Vasco), ale Baskowie mieszkają również w sąsiedniej, Navarra. Tak wygląda flaga Kraju Basków:

Kto jest prawdziwym Baskiem? Nie jest to naród zamknięty we własnych granicach, ale scalony przez język, którym mówi: euskera (scalony jak scalony, bo jest 10 dialektów :). Jest to język bardzo stary (starszy od starożytnej greki, a nawet od języka indoeuropejskiego, który był jej "przodkiem") i tajemniczy, bo do dziś nie wiadomo, skąd się wywodzi. Moja lektorka hiszpańskiego o wdzięcznym imieniu Lorea (z baskijskiego: kwiat) pochodzi z Nawarry, czyli spoza "ścisłego" Kraju Basków. Ale jak sama powiedziała, jest Baskijką, bo w jej domu rodzinnym mówiło się po baskijsku, i kropka.
Typowe zajęcia Basków to hodowla owiec i rolnictwo - życie blisko natury, w górskich warunkach.
Na co dzień stykam się tu z "baskijskością" poprzez słówko agur, mówione na pożegnanie zamiast hiszpańskiego hasta luego oraz kaixo, powitanie na górskich ścieżkach. To wyraźne, ale nienarzucające się podkreślenie tożsamości. Zresztą ludzie spotykani w pobliskich górach w dziwny sposób do nich pasują: szczupli, wytrzymali do późnej starości. Właśnie w górach jedyny raz zwrócono się do mnie po baskijsku.
A ten dziewięćsił nad drzwiami ma podobno zapewniać pomyślność i chronić od złego.

©©ovana

psy i bary w Donostii

Po miesiącu pobytu mogę pokusić się o pewne uogólnienia. Aż nie wiem, od czego zacząć. Może od tego, czego najczęściej doświadczam, czyli prawie przy każdym spacerze z psami. Jest ich dwa, na ulicy jeden się boi i ciągnie do przodu, drugi chce wszystko obwąchać i zostaje z tyłu. Skutek: osiągamy długość kilku metrów albo zaplątujemy się komuś pod nogi. Jestem przygotowana na awanturę i pierwsza zaczynam przepraszać, a tymczasem nigdy nikt nic, nawet pan, któremu pies dosłownie skrępował nogi smyczą. Co więcej, ludzie wszczynają rozmowy o tym, jak to jest zajmować się psami, obserwują je i nawiązują do ich zachowania. W ogóle przez miesiąc pobytu nie zanotowałam, żeby ktoś się gdzieś kłócił. Tutaj ludzie sobie nawzajem nie przeszkadzają...
A nawet się potrzebują, sądząc po licznej klienteli barów i kawiarni praktycznie przez cały dzień. Po obu stronach drzwi do "klatki" mam piekarnio-kawiarnie, dalej jest ciekawy bar, bo zamykany chyba już o zmroku, za rogiem kolejne trzy czy cztery, i tak dalej... W porze lunchu pod markizami siedzą, stoją i rozmawiają ludzie w różnym wieku, z kieliszkiem wina, wokół talerza wędlin czy innych pyszności. I tak do wieczora, ale wcale nie przez całą noc. Bar jest miejscem interakcji w ciągu dnia, nie lokalem na nocne rozmowy.
Ludzi tego samego "typu", co w barach (może nieco starszych wiekiem), można spotkać na koncertach w tutejszej pięknej auli symfonicznej Kursaal. Aula od wewnątrz przypomina mi wnętrze statku: jest wykonana w drewnie w surowym stylu, bez ozdób, trochę ciemnawa. Widownia pełna. Rzadko która kobieta jest w spódnicy, rzadko która na obcasach. Sanktuarium sztuki wytrzymuje obecność widowni w polarach, sportowych butach, flanelowych koszulach, o dżinsach nie wspominając. Ten luz mi odpowiada. Tak, są i kaszle w przerwach między częściami utworu (na koncertach w Polsce też okazuje się, że połowa widowni to gruźlicy :) i komórki grające w trakcie występu.

secesja w Donostii

Kilka detali ze spacerów po mieście.

 
 
 
 

©©ovana

górskie okolice Andoain

Sobotnia wycieczka: pociągiem do Andoain, potem długie, bezskuteczne poszukiwanie szlaku na górę Adarra. Za to natrafiłam na pozostałości po trasie kolejki wąskotorowej z lat 30. XX w. A potem górskie widoczki. Szlaki są tutaj znakowane niezbyt hojnie, za to stosują oznaczenie błędnej drogi: "iks" w kolorach szlaku, bardzo przydatne. Bywa, że droga prowadzi przez płot i podwórze gospodarstwa.

Coś tu nie gra - palma w górach?

Tunel i wiadukt dawnej wąskotorówki:

Napotkane zwierzęta (motyle - cytrynki i rusałki admirał mknęły zbyt szybko). A góry - jak góry:

 Na szlaku - można pokonać tylko górą:

©©ovana